Ngôi Sao

 

Ngôi Sao

 

Nguyễn Ngọc Duy Hân

 

Trong cuốn tiểu thuyết Giông Tố, tác giả Vũ Trọng Phụng đã bắt đầu câu chuyện bằng câu: "Tôi sanh ra đời với ngôi sao xấu". Các nhà chiêm tinh gia khi xem tử vi cũng dựa trên các ngôi sao để lý giải vận mệnh của thân chủ, chứng tỏ ngôi sao ảnh hưởng nhiều tới đời sống con người. Quả vậy, từ khi con người xuất hiện trên trái đất, ngôi sao đã là một trong những điều quan trọng và bí ẩn mà mọi người luôn muốn biết. Bạn có biết tại sao các minh tinh màn bạc được là movie star không? Ngày nay với sự phát triển của khoa học, người ta có thể khám phá nhiều hơn về ngôi sao và vai trò của nó trong vũ trụ. Trong bài phiếm luận này, mời bạn cùng tôi khám phá vài đặc điểm của các ngôi sao, cũng như suy ngẫm về ý nghĩa của nó đối với cuộc sống nhé.

 

Theo khoa học, ngôi sao được định nghĩa là vật thể tỏa sáng lấp lánh trên bầu trời đêm. Chúng được tạo ra từ khối lượng khí và bụi trong vũ trụ, bị nén lại với sức hấp dẫn và nhiệt độ đặc biệt, từ đó tỏa ra năng lượng và ánh sáng. Các ngôi sao có kích thước và đặc điểm khác nhau, nhỏ thì đường kính chỉ vài kilomet, lớn thì có khi to hơn mặt trời tới hàng trăm lần, phát ra năng lượng nhiều hơn mặt trời hàng tỷ lần. Các ngôi sao có số tuổi khác nhau, từ những ngôi sao mới hình thành đến những ngôi sao già rất lâu năm, xưa hơn ông Bành Tổ.

 

Truyền thuyết xưa, với sự giúp đỡ của nữ thần mặt trăng Jaci, thần Tupa đã bay xuống một ngọn núi ở vùng Aregua, Paraguay rồi từ nơi này đã tạo ra mọi thứ trên trái đất. Nhờ thần Tupa hô biến nên có đại dương, rừng núi, động vật và trên trời thì có các ngôi sao. Khái niệm chòm sao đã được biết tới từ thời Babylon. Những người cổ đại quan sát bầu trời và tin rằng các vì sao đã được thần thánh sắp xếp thành những hình ảnh có ý nghĩa. Trên bầu trời đêm, các ngôi sao có thể tạo thành các hình dạng độc đáo rồi được đặt tên riêng, ví dụ như chòm sao Cassiopeia hay chòm sao Orion. 12 hình ảnh tiêu biểu của các ngôi sao nằm dọc theo mặt phẳng hoàng đạo là 12 cung trong chiêm tinh học. Nhưng theo khoa học, vụ nổ Big Bang xảy ra khoảng 13,8 tỷ năm trước là sự kiện được cho là đã tạo ra vũ trụ ngày nay, từ đó mới có các hành tinh và hệ thống ngôi sao.

Theo một nghiên cứu của đại học Úc, họ ước tính trong vũ trụ hằng triệu triệu ngôi sao. Ừ nhỉ, nếu mỗi người sinh ra đều tương ứng với một ngôi sao, thì thế giới có 8 tỉ người, thì phải có tới 8 tỉ ngôi sao phải không?

 

Trong kinh Thánh Công giáo, ngôi sao lạ xuất hiện ở Bethlehem là một biểu tượng đánh dấu sự ra đời của Chúa Giêsu, nhờ đó ba nhà thông thái, tức là ba vua biết được vị trí nơi Chúa Giêsu sinh ra để tới thăm viếng: "Chúng tôi đã thấy vì sao của Người xuất hiện bên phương Ðông, nên chúng tôi đến bái lạy Người." Viết tới đây tôi nhớ tới kỷ niệm cũ ở Tây Ninh khi xưa. Hồi ấy mỗi Noel nhà thờ tỉnh lỵ đều có trang trí hang đá mừng giáng sinh. Từ trên đỉnh nhà thờ cao người ta giăng dây có treo các lồng đèn ngôi sao thật rực rỡ. Mỗi gia đình trong họ đạo thường dâng cúng hai đèn ngôi sao. Mấy chị em chúng tôi gò gẫm làm, không được đẹp như người khác nhưng với công trình nắn nót trang trí, cắt dán, chúng tôi hãnh diện lắm. Mỗi mùa Noel đều nhìn lên nhà thờ tìm xem hai ngôi sao của nhà mình treo ở chỗ nào.

 

Những người theo đạo Do Thái đã lấy ngôi sao năm cánh làm biểu tượng năm vết thương của Chúa Giêsu để thờ kính. Trong kinh "Sanctus - Thánh Thánh Thánh", có câu ca tụng “Chúa các đạo binh”. Các đạo binh trong tiếng Hipri là đội quân thiên thần liên hệ mật thiết với các ngôi sao.

 

Trong kinh Phật, cũng có nhiều câu chuyện và bài giảng có liên quan đến sao trời. Chẳng hạn câu chuyện về Tứ đại Thiên vương - bốn vị vua của các hành tinh khác nhau, được coi là những ngôi sao có sức mạnh và tài năng đặc biệt nhất. Trong giảng pháp Thạch Liêu, đức Phật đã dùng hình ảnh ngôi sao để giải thích về khái niệm vô thường, giống như ngôi sao nhìn thấy từ xa, nhưng khi đến gần nó lại biến mất. Đức Phật cũng dùng ngôi sao để giải thích về sự thay đổi. Ngôi sao có thể tỏa sáng rực rỡ trong đêm, nhưng sau đó biến mất, cũng như mọi sự vật đều đang thay đổi không thể tồn tại mãi mãi. Quả thế, trong thiên nhiên, các ngôi sao không hiện hữu muôn đời, có rất nhiều ngôi sao chết mỗi ngày, tức là sao rơi, sao băng. Như thế có nghĩa là mặt trời cũng sẽ tắt ngúm vào một ngày nào đó, vì thực tế mặt trời cũng chỉ là một ngôi sao.

 

Nếu thích làm nhà thiên văn học xem xét các ngôi sao, bạn có thể vào trang web www.google.com.br/sky để xem hình ảnh ngôi sao, chòm sao, thiên hà, hành tinh, mặt trăng ... Bạn cũng có thể vào trang imagine.gsfc.nasa.gov/hst_bday/ rồi điền ngày và tháng sinh của mình, trang web sẽ cho thấy hình ảnh, chi tiết về ngôi sao của chính bạn khi sinh ra. Hy vọng đây là ngôi sao hên, tốt, không phải ngôi sao xấu như tác giả Vũ Trọng Phụng đã than thở.

 

Ta nhìn lên trời thấy trăm triệu vì sao lấp lánh, tưởng rằng chúng không màu, nhưng thật sự màu sắc của các ngôi sao rất khác nhau. Những ngôi sao màu xanh thì nóng nhất, còn màu đỏ lại lạnh nhất. Ủa, sao ngược vậy nhỉ, tưởng màu đỏ như lửa thì phải nóng hơn chứ! Lạnh có nghĩa là nhiệt độ ở mức 2000 hoặc 3000K, nóng hơn khoảng 15 lần so với lò nướng ở nhà bếp.

 

Người ta phân biệt sao lùn trắng, sao lùn nâu, sao to màu đỏ, sao khổng lồ xanh, sao neutron và sao biến quang.... Danh sách những ngôi sao sáng nhất được kể là Sirius,

Canopus, Alpha Centauri, Rigel Kent, Arcturus....

Thông thường những ngôi sao neutron có thể quay tối đa 60 vòng mỗi giây, nhưng trong một số trường hợp đặc biệt, tốc độ này có thể tăng lên tới hơn 600 vòng. Các ngôi sao phát ra ánh sáng, sức nóng và các loại bức xạ.

 

Sao Kim có tốc độ quay quanh trục rất chậm, mất khoảng 243 ngày trên trái đất để hoàn thành hết toàn bộ một chu kỳ. Nếu bạn sống trên sao Kim, bạn sẽ thấy mặt trời mọc sau 117 ngày, có nghĩa là mặt trời sẽ chỉ mọc 2 lần trong năm trên sao Kim. Điều này giải thích chuyện Từ Thức lạc thiên thai, khi trở về trái đất thì đã ngàn năm không ai biết ai nữa cả.

 

Ngôi sao quan trọng phải kể đầu tiên là mặt trời, gần với trái đất nhất. Sirius là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời đêm, gồm ngôi sao chính và ngôi sao nhỏ hơn quay quanh, là cặp ngôi sao luôn ở bên nhau. Alpha Centauri cũng gần với hệ mặt trời với ba ngôi sao quay quanh nhau. Betelgeuse trong chòm sao Orion hoặc Vega cũng là những ngôi sao sáng được các nhà thiên văn học nhắc tới nhiều.

Mới đây, NASA đã chụp lại được bức ảnh một ngôi sao đang hấp hối nhờ kính viễn vọng không gian Hubble. Ngôi sao già cỗi này được gọi là CW Leonis. CW Leonis là ngôi sao carbon cách chúng ta khoảng 400 năm ánh sáng. Khi CW Leonis sắp chết, nó ngừng nung chảy hydro, gây ra ánh sáng kỳ lạ được nhìn thấy trong ảnh. Không biết ngôi sao này đại diện cho nhân vật quan trọng nào trên trái đất đang lìa bỏ cõi đời.

 

Hành tinh thứ hai trong hệ mặt trời, xuất hiện lúc chiều tối thì được gọi là sao Hôm,  xuất hiện lúc sáng sớm thì được gọi là sao Mai. Như thế sao Hôm là hình ảnh của hoàng hôn, còn sao Mai là bình minh, người xưa đã từng lầm tưởng sao Hôm và Mai là hai vật thể riêng biệt.

 

Ông bà ta tin rằng khi sao chổi xuất hiện là điềm báo của sự bất hạnh, bởi người ta kiểm nghiệm thấy có sự trùng hợp là năm nào sao chổi xuất hiện thì năm đó có nhiều thảm họa và dịch bệnh. Ấy vậy không biết năm 2019 khi có Covid, sao Chổi có xuất hiện không nhỉ?

 

Trong tử vi, ngôi sao được sử dụng để mô tả vận may rủi, sự nổi tiếng, giàu có, danh vọng.  Cụ thể, có ngôi sao Thiên Đức, thường được coi là sao sáng trong tử vi, biểu thị cho sự thông minh, sáng suốt và thành công. Kế tới là sao Thất Sát, biểu thị cho sự nổi tiếng, địa vị cao trong xã hội, và tài lộc. Ngộ ghê, cái tên Thất Sát nghe qua hết hồn mà lại hên. Ngoài ra còn có các sao Thái Âm, Tứ Tài, Phá Quân, Quan Phù ... đều tiêu biểu cho thịnh vượng, và quyền lực.

 

Trong Tam Quốc Chí của Trung Hoa, có nhân vật nổi tiếng Khổng Minh là thừa tướng nước Thục, rất giỏi thiên văn. Một lần khi trọng bệnh, Khổng Minh gắng gượng ra sân ngó lên trời rồi than rằng: "Mạng ta nguy đến nơi rồi. Ta thấy trong ba ngôi sao Tam Thai, ngôi khách tinh sáng mà ngôi chủ thì u ám". Phe Tư Mã Ý cũng không vừa, cũng biết quan sát thiên văn. Khi thấy một ngôi sao lớn màu đỏ, tia sáng tỏa ra bốn phía ba lần sa xuống, rung chuyển ầm ầm, Tư Mã Ý vui mừng la lớn: “Khổng Minh chết rồi!”. Thì ra hồi ấy chưa có internet, tin tức không loan truyền mau chóng được, nên người ta nhìn lên trời kiểm điểm các vì sao mà biết ai chết ai sống.

Hình ảnh các vì sao đã được dùng trên một số lá cờ của các quốc gia. Chẳng hạn lá cờ của Brazil có hình 27 ngôi sao, tượng trưng cho 26 tỉnh bang của Brazil cộng với 1 liên bang. Lá cờ Trung Cộng có 1 ngôi sao lớn và 4 ngôi sao nhỏ. Cờ Việt Nam Xã hội chủ nghĩa thì nền đỏ với 1 ngôi sao vàng, lấy hình ảnh từ cờ tỉnh Phúc Kiến bên Tàu. Có lẽ vì vậy mà Việt Cộng luôn sợ Tàu Cộng, hèn với giặc ác với dân.

 

Những người đạt thành tích trong nghệ thuật hoặc thể thao thường được ví như ngôi sao sáng trên bầu trời: ngôi sao màn bạc, ngôi sao trên sân cỏ, ngôi sao trong làng ca nhạc.

 

Chắc mọi người đều quen thuộc với cách xếp hạng nhà hàng, khách sạn bằng số ngôi sao như 3 sao, 5 sao ... Chuyện bắt đầu khi ông chủ hãng lốp xe của Pháp Michelin đã tuyển dụng một đội ngũ nhân viên chuyên đi ăn thử rồi viết bài đánh giá về các nhà hàng. Nhóm này phải bảo đảm không chia sẻ công việc của mình ngay cả với người thân, buổi viếng thăm các nhà hàng hoàn toàn không được thông báo trước. Nhân viên Michelin đến ăn như một thực khách bình thường, sau đó họ họp kín để trao đổi và đưa ra quyết định cuối cùng về danh sách các nhà hàng được đưa vào trong Michelin Guide, sắp hạng mấy sao. Được "rate" là 5 sao thì tiêu chuẩn phải cao lắm.

 

Về văn chương, trong chuyện Kiều của cố thi hào Nguyễn Du cũng có một số câu lục bát nói tới ngôi sao:

"Kíp truyền sắm sửa lễ công,

Kiệu hoa cất gió đuốc hồng điểm sao".

"Đêm thu gió lọt song đào,

Nửa vành trăng khuyết ba sao giữa trời".

"Dưới dày có đất trên cao có trời"

"Dẫu rằng vật đổi sao dời"...

 

Người xưa cũng đã nhắc về ngôi sao trong văn hóa dân gian Việt Nam:

"Trên trời có bấy nhiêu sao

Công ơn cha mẹ cũng bao nhiêu lần"

Hoặc bài vè: "Ông sảo ông sao

Ông vào cửa sổ

Ông ở với tôi

Ông ngồi lên chiếu"

 

"Sao Hôm rồi lại sao Mai

Vợ chồng xa cách, hỏi ai không buồn"

Hồi ấy chưa có dự báo thời tiết tân tiến như bây giời, ông bà ta nhìn trời mà đoán được: "Đông sao thì nắng, vắng sao thì mưa".

Bài ca dao "Sao Tua chín cái nằm kề
Thương em từ thuở mẹ về với cha
Sao Vua sáu cái nằm xa
Thương em từ thuở người ra người vào" đã được Phạm Duy phổ thành ca khúc rất phổ thông, nhiều ca sĩ hát.

Trong âm nhạc, một bài hát có nhắc tới ngôi sao rất nổi tiếng dịp Trung Thu là bài Rước Đèn tháng 8: "Đèn ông sao với đèn cá chép, đèn thiên nga với đèn bướm bướm", âm điệu tươi vui ai cũng thích, không kể gì thiếu nhi.

Trong bài hát Ngôi Sao Lệch của Đức Huy, nhạc sĩ đã ca ngợi tình bạn với câu "Ngôi sao lệch cũng chẳng kém phần sáng, tình bạn ta còn vương mãi trong đêm dài".

Còn bài Bông Hồng Cài Áo nhạc Phạm Thế Mỹ, ý thơ thiền sư Thích Nhất Hạnh đã nhắc tới sao qua câu ví von: "Mẹ, Mẹ là bài hát thần tiên, là bóng mát trên cao, là mắt sáng trăng sao... Thiếu mẹ thì "Như bầu trời thiếu ánh sao đêm".

 

Nhạc sĩ Song Ngọc cũng đã than: "Ôi đàn bà là những niềm đau, hay đàn bà là ngọc ngà trăng sao?"

 

Trong bài Em Tôi của tác giả Lê Trạch Lựu, ông cũng đã diễn tả hình ảnh rất nên thơ: "Bao đêm thầm đếm trên trời đầy sao sáng. Em mơ tiếng sáo, dập dìu bên trăng

Đêm đêm u tối về đây thắp sao" ...

 

Nhạc sĩ Lam Phương trong bài Tàn Thu cũng đã viết: "Vào ngày đầu, em nghe tình lắm trăng sao. Mùa thu tàn yêu đương rồi sẽ về đâu..." Thế đấy, thuở ban đầu thì đẹp và lấp lánh như ngàn sao, "đoạn cuối của tình yêu" thì tối hù, không ai khều mà sao rơi rụng tan tành.

 

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng nhiều lần nhắc tới sao trong các bản nhạc của mình: "Dù đến rồi đi, tôi cũng xin tạ ơn người, tạ ơn đời tạ ơn ai đã cho tôi tình sáng ngời,

như sao xuống từ trời".  Trong bài Thương Một Người ông đã ví von: "Thương ai màu áo trắng, trông như ánh sao băng". Quả thật hình ảnh các cô gái mặc áo dài trắng tinh tuyền thật đẹp, thật không sai khi ví với ánh sao.

 

Các thi sĩ thì mơ mộng diễn tả "Ngàn sao trên trời, không bằng ánh sao trong mắt em". Dĩ nhiên đây là chuyện tình yêu khi mới bắt đầu, chuyện ở hồi cuối khi có "ánh mắt hình viên đạn" thì lại là chuyện khác.

 

Trong tiểu thuyết "Tiếu ngạo giang hồ", tác giả Kim Dung cũng đã nhắc tới thiên văn, nói về tài năng của vài nhân vật thông qua việc quan sát các hiện tượng liên hệ tới ngôi sao, mặt trăng và mặt trời.

Trong tiểu thuyết "Thần điêu đại hiệp", nhân vật Dương Quá được miêu tả như ngôi sao Tinh Tuyết rực rỡ và lãng mạn, còn nhân vật Đông Phương Bất Bại lại được diễn tả là "Ngôi sao cô độc trên bầu trời đêm, lấp lánh nhưng không thể chạm tới".

Qua bộ "Liên Thanh Quyết", Kim Dung mô tả sức mạnh của Thiên Lý Kiếm, được rèn từ kim cương và các tinh thể quý, khi vung lên thì như một ngôi sao lấp lánh trong đêm tối.

Nhân vật Lục Tiểu Phụng được ví là "Ngôi sao sáng nhất trên bầu trời võ lâm".

Những điều trên cho thấy trong các tác phẩm võ hiệp của Kim Dung, ngôi sao thường được sử dụng như một biểu tượng cho sự cao quý, tinh khiết và kiêu hãnh của các nhân vật trong thế giới giang hồ.

 

Tên tiệm cà phê Starbuck có chữ star tức là ngôi sao, được đặt theo tên một nhân vật trong tiểu thuyết Moby-Dick của tác giả Herman Melville. Starbuck là thuyền trưởng của tàu Pequod, một chiếc tàu săn cá voi trong câu chuyện. Tuy nhiên, cũng có người cho rằng tên này được đặt theo tên của một thị trấn nhỏ ở Washington, nơi các nhà sáng lập của Starbucks đã từng sống. Logo của tiệm có hình 2 ngôi sao 2 bên.

 

Thôi dông dài chuyện sao trời đã đủ, tôi xin kết luận bài phiếm luận bằng triết lý dựa trên sách vở, không hề dám "xạo ke". Rằng thì là người ta nhìn ngắm ngôi sao và đã suy ra được các bài học quý giá, ví dụ khi biết các ngôi sao tồn tại và tỏa sáng nhờ sự cân bằng giữa lực hấp dẫn và áp suất khí quyển bên trong, người ta nhắc nhở nhau cần duy trì sự cân bằng trong suy nghĩ và hành động, để đạt được thành công và hạnh phúc. Ngôi sao được hình thành rồi tiến hóa qua các giai đoạn khác nhau, cho thấy việc phát triển và thay đổi là quá trình đương nhiên mà con người cần chấp nhận để phát triển và trưởng thành. Việc các ngôi sao tương tác với nhau nhắc nhở rằng việc tạo ra các mối quan hệ mật thiết và kết nối với những người xung quanh là rất cần thiết.

Việc tìm hiểu về ngôi sao và các hiện tượng liên quan giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về tổng thể của vũ trụ và vai trò của loài người. Chúng ta cũng cần nhận thức rõ ràng về tầm quan trọng của việc bảo vệ thiên nhiên. Sự phát triển của công nghệ đang gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và khí hậu. Do đó, việc duy trì một môi trường sống lành mạnh trên trái đất trở thành một vấn đề cấp bách không thể lơ là cho rằng còn lâu mới bị ảnh hưởng.

Như thế, ngôi sao không chỉ là một vật thể đẹp mắt trên bầu trời mà còn có tầm ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của chúng ta.

 

Chúc bạn luôn tỏa sáng như ngôi sao trên trời.

 

Nguyễn Ngọc Duy Hân