Nguyễn
Ngọc Duy Hân
Khi
dự đám tang ít khi nào người ta dám hát nhạc vui. Trước cái chết, cái mất mát đâu
ai có lòng dạ nào. Thế nên vào cuối tháng 9, 2022, cộng đồng thế giới đã
"lùm xùm" chỉ trích chuyện Thủ tướng Justin Trudeau hát nhạc rock
trong một khách sạn ở Anh, trước khi tham dự tang lễ Nữ hoàng Anh Elizabeth đệ
nhị.
Theo
báo New York Post, vị thủ tướng 50 tuổi của đất nước Canada cùng nghệ sĩ dương
cầm Gregory Charles đã bị quay phim ở London, khi cả nhóm đang hát bài “Bohemian
Rhapsody” của ban nhạc Queen. Đoạn video dài chỉ 14 giây mà thu hút gần 2 triệu
người xem. Nhiều ý kiến cho rằng nhà lãnh đạo Canada thiếu tế nhị trong bối cảnh
lễ tang nữ hoàng Anh Elizabeth II. Một số
so sánh hành động này với bữa tiệc từng gây tranh cãi của cựu Thủ tướng Anh
Boris Johnson vào đêm trước đám tang của hoàng thân Philip năm 2021.
Tuy
vậy, một số khác lại tỏ ra đồng cảm với Trudeau, cho rằng ông có thể nghỉ ngơi,
thư giãn tại khách sạn. Bạn nghĩ sao về việc này, tán thành hay chê trách?
Riêng đám tang ở Việt Nam cũng có những nghi lễ khá rườm rà và ồn ào. Nhiều nước
khác có những tục lệ rất đặc biệt nếu không nói là kỳ quái. Nói chuyện chết và
đám "ma" thì không vui lắm đâu, nhưng dù sao cũng nên biết để tránh
được điều nào đó không tốt thì cũng rất nên phải không các bạn.
Cách
thức an táng cũng có nhiều kiểu khác nhau như địa táng, hỏa táng, điểu táng, thủy
táng ... dựa vào tập tục từng vùng và tôn giáo của từng dân tộc. Người đạo
Thiên Chúa, đạo Hindu, đạo Hồi, đạo Phật có những nghi thức chôn cất khác nhau.
Chẳng
hạn người Tây Tạng trước đây an táng người chết theo kiểu điểu táng, nghĩa là
lóc thịt từ xác người chết ra để cho chim điêu ăn. Họ quan niệm khi xác được
chim ăn rồi bay đi khắp nơi thì linh hồn người chết sẽ mau chóng được siêu
thoát trong không trung. Cái màn xẻ thịt ra mảnh nhỏ để chim nuốt cho dễ coi bộ
hơi rùng rợn cho cả người sống lẫn người đã chết. Chỉ có loài chim là vui vì
coi như được người đầu bếp phục vụ kỹ lưỡng!
Ở
Mumbai cũng thế, những người theo Hỏa giáo để chim kền kền ăn xác người chết. Họ
cho rằng đây là một hành động "từ thiện" để tẩm bổ cho các loài chim
này. Hơn thế, đó còn là một nghi thức giải thoát người đã khuất khỏi hình dạng
thể xác để họ thật sự bao trùm lấy linh hồn của mình.
Ở
vùng cao nguyên Scotland, người chết được chôn với một cái đĩa bằng gỗ đặt trên
ngực, trên đĩa là một nắm muối và một nắm đất. Họ làm thế vì tin rằng thân thể
người chết sẽ bị phân hủy thành đất trong khi linh hồn sẽ không bao giờ tan rã,
như những hạt muối.
Tại
Việt Nam, khi xưa có đám tang kéo dài cả tuần lễ, ồn ào hao tốn làm khổ gia
đình và lối xóm. Chẳng hiểu sao người ta lại dùng chữ đám "ma", có lẽ
vì lấy từ chữ ma chay tức là lễ chôn cất và cúng tế người chết, theo phong tục
cổ truyền. "Ma" ở đây không có nghĩa là ma quái, ma quỷ.
Hình
thức an táng phổ biến nhất là chôn dưới đất nhưng hiện hỏa táng đang dần chiếm
ưu thế. Theo thống kê, có đến 99,82% người chết ở Nhật Bản được hỏa táng ở các
đài hóa thân. Với những người theo đạo Hindu ở Ấn Độ thì nguyện vọng cuối cùng
là được tắm nước sông Hằng, hỏa thiêu bên bờ sông Hằng và tro cốt sau đó được rải
xuống chính dòng sông này. Thế nhưng hỏa táng không được ủng hộ ở mọi nơi, thí
dụ người Do Thái tin rằng linh hồn của người bị hỏa thiêu sẽ không tìm được sự
yên tĩnh. Chính tôi trước đây cũng ngại bị thiêu vì sợ ... nóng, nhưng bây giờ
cũng chấp nhận được rồi.
Những
người quan tâm bảo vệ môi trường thì cổ súy cho hình thức “an táng xanh”. Họ kêu
gọi tránh dùng gỗ làm quan tài, tránh dùng các chất ướp xác gây hại cho đất,
nguồn nước, tránh dùng bê-tông xây huyệt mộ. Thay vào đó, quan tài có thể làm bằng
giấy cạc-tông cùng vải liệm có thể phân hủy được. Bạn có chấp nhận người thân
hoặc chính mình nằm trong cái hộp bằng giấy không? Tiện đây cũng xin nói người
ta có nhiều hình dáng quan tài khác nhau, không phải như câu hò diễu: "ai ơi
đừng lấy thằng gù, đến khi nó chết quan tài là chữ U" mà người ta chế ra các
cỗ áo quan mang hình cuốn sách, cây đàn, con cá, cái thuyền...rất thẩm mỹ. Người
muốn xác mình nằm trong cái quan tài với hình dạng cuốn sách chắc phải là văn sĩ,
còn nằm trong cây đàn thì chắc hẳn phải là nhạc sĩ.
Trên
thế giới mỗi năm có khoảng 65 triệu người chết vì những lý do khác nhau, sang
hay hèn đều có nghi thức chôn cất nào đó. Vì thế, công nghiệp tổ chức tang lễ rất
ăn nên làm ra. Công ty tang lễ lớn nhất thế giới có lẽ là Service Corporation
International (SCI) có trụ sở chính ở Houston (Texas, Mỹ), ra đời năm 1968. Họ
sở hữu hơn 4000 nhà quàn (funeral home), hơn 500 nghĩa địa ở 20 quốc gia khác
nhau. Hiện nay, SCI có gần 15000 nhân viên, doanh thu hằng năm gần 2,5 tỷ đô Mỹ,
có bán cổ phiếu stock trên sàn chứng khoán New York.
Bây
giờ mời bạn cùng tôi điểm qua vài đám tang đáng nhớ. Đầu tiên là đám tang tốn
nhiều sinh mạng nhất. Theo sử ký, con của Tần Thủy Hoàng là Nhị Thế Hoàng đã
đem vài nghìn mỹ nữ trong hậu cung mà không có con, chôn cùng Tần Thủy Hoàng.
Ngoài ra, rất nhiều thợ xây lăng mộ cho vua cũng bị chôn sống để giữ bí mật.
Chuyện ông vua đốt sách, chôn học trò này chắc ai cũng ngán ngẩm.
Đám
tang đông người đưa tiễn nhất, theo kỷ lục Guinness ghi lại là đám tang của
Conjeevaram Annadurai, người đứng đầu Tamil Nadu (Ấn Độ) có nhiều người đưa tiễn
nhất với con số15 triệu người. Annadurai qua đời ngày 3 tháng 2,1969.
Đám
tang có người dự đông thứ hai là của giáo chủ Iran, Ayatollah Khomeini với khoảng
12 triệu người vào 3 tháng 6,1989. Ông đã lãnh đạo thành công cuộc cách mạng Hồi
giáo của Iran vào năm 1979.
Đám
tang của Giáo hoàng John Paul II có 4 triệu người đổ về Rome và Vatican cầu
nguyện và chia buồn, ngoài ra còn có gần 9 triệu người theo dõi trực tiếp qua
truyền hình.
Umm
Kulthum là người phụ nữ có đông người dự đám tang nhất. Ngày 5 tháng 2, 1975,
có hơn 4 triệu người đổ về Cairo tiễn đưa ca sĩ, diễn viên và nhà soạn nhạc tài
hoa này. Umm Kulthum vẫn được coi là ca sĩ xuất sắc nhất thế giới Ả Rập.
Tiếp
đó là đám tang của công nương Diana vào 6 tháng 9, 1997 với hơn 3 triệu người
đưa tiễn. Khi tin tức về tai nạn giao thông cướp đi sinh mạng của Diana được
lan truyền, cả thế giới đã thương tiếc cho người đẹp mới 36 tuổi này. Nhiều người
cũng không quên giây phút danh ca Elton John hát bài Candle in the Wind cho công
nương khi xác cô được đưa tới tu viện Westminster.
Đám
tang có người theo dõi nhiều nhất là Michael Jackson vào 7 tháng 7, 2009. Lượng
người theo dõi trực tiếp qua truyền hình đã đạt con số khổng lồ 2,5 – 3 tỷ người.
Thân xác danh ca này được đặt trong chiếc quan tài mạ vàng, buổi tường thuật
tang lễ này tới nay vẫn là một trong những chương trình truyền hình được xem
nhiều nhất.
Tưởng
cũng nên nói tới đầu mùa Covid 2019, do tránh tụ tập dễ lây lan nên tổng số người
được dự đám tang có lúc chỉ là 10 người. Gia đình bạn bè tôi đã rất buồn chôn cất
người thân trong âm thầm, đã ít người lại còn phải giữ khoảng cách, đeo mặt nạ
kín mít, thật là một thời gian đáng buồn. Sau gần 3 năm, mãi bắt đầu 1 tháng
10, 2022, chính phủ Canada mới tuyên bố bãi bỏ hoàn toàn các hạn chế về Covid,
gọi là "fully normal", đi xa không bị hỏi giấy chích ngừa nữa.
Tục
lệ xưa sau khi chết 4 ngày thì con cháu mới bắt đầu mặc đồ tang gọi là lễ thành
phục. Tang phục được quy định rõ ràng, chẳng hạn con trai phải đội mũ rơm quấn
bẹ chuối, áo sô gai, cầm gậy. Con dâu thì mặc áo sô gai, thắt lưng bện bằng bẹ
chuối, đầu chít khăn tang. Con gái thì tương tự như con dâu nhưng khi đưa tang
thì phải che mặt. Cháu nội thì đội mũ mấn, khăn trắng, mặc áo thụng trắng. Chít
tức là cháu của ông bà cố thì đeo khăn tang màu vàng.... Ngày nay những tang phục
này đã biến mất, người trong gia đình mặc trắng hoặc đen tùy theo vùng. Người
đi dự đám tang cũng không mặc đẹp, màu mè, ở ngoại quốc thường là mặc quần áo
màu đen.
Tại
Tu viện Westminster, nơi tang lễ Nữ hoàng Elizabeth II diễn ra tháng 9 năm 2022,
96 tiếng chuông tri ân đã vang lên tương ứng với 96 năm cuộc đời của vị quốc
vương quá cố. Một số thành viên Hoàng gia Anh mặc quân phục, những người còn lại
mặc đồ đen. Các công nương, công chúa đeo mạng che mặt và dùng nữ trang có đính
ngọc trai, vì các thành viên hoàng gia muốn tỏ ra khiêm tốn và tôn trọng. Không
đeo gì hoặc xài dây cây gai, dây chuối như phong tục xưa thì quá ... thảm, nên
ít nhất cũng phải có chút nữ trang, mà ngọc trai không quá lấp lánh như kim
cương, vàng bạc nên mới được dùng.
Đám
tang của Elvis Presley (1935 - 1977) cũng rất đông người tham dự khi danh ca
này qua đời lúc mới 42 tuổi. Khi hay tin buồn, hơn 25000 người ái mộ đã đổ tới vây
kín bên ngoài căn biệt thự Graceland của Presley trong gần 2 ngày.
Khi
Reagan chuyển hướng từ diễn viên màn ảnh sang vai trò thống đốc tiểu bang
California rồi tổng thống Mỹ, ông đã thu hút hàng triệu người hâm mộ, vì thế
đám tang và lễ tưởng niệm diễn ra khi ông qua đời năm 2004 được cho là một
trong những nghi lễ long trọng bậc nhất thế giới. Tang lễ đã có sự tham gia của
nhiều người nổi tiếng như Lionel Richie, Mariah Carey, Stevie Wonder, Usher
.... Ngoài ra, 7 chú ngựa và 11 con voi từ rạp xiếc Barnum & Bailey đã xuất
hiện như một biểu tượng cho sự tôn kính khi buổi lễ diễn ra.
Tiện
đây thì cũng xin nhắc đến tang lễ của chủ tịch Kim Nhật Thành của Bắc Hàn. Năm
1994 ông qua đời, hàng triệu người dân đã phải khóc - dù khóc giả, vì không
khóc sẽ bị "in trouble".
Gandhi
được xem là anh hùng của Ấn Độ, người đã lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực
dân Anh và giành độc lập cho Ấn Độ với sự ủng hộ của hàng triệu người dân. Năm
1948 ông mất, thi thể được hỏa táng với hơn một triệu người dân Ấn Độ đến dự
đám tang. Sau khi hỏa táng, tro được rải trên sông Hằng và trên biển.
Tại
Việt Nam, một sự kiện đáng ghi nhận là đám tang của nhà ái quốc Phan Châu
Trinh. Ông từng làm quan bộ Lễ ở Huế. đóng góp nhiều cho văn hóa Việt. Sau đó
ông từ quan, gặp gỡ nhiều nhà trí thức, sang Nhật cùng Phan Bội Châu, học hỏi để
tìm đường cứu nước. Do làm việc quá sức, ông ngã bệnh nặng và mất vào tháng
3,1926. Tin này loan đi gây xúc động lớn trong cả nước. Đám tang ông được cử
hành rất trọng thể tại Sàigòn, đông đảo người dân đưa tiễn đến nỗi sở Mật thám
Pháp đã phải thừa nhận đây là một cuộc biểu dương lực lượng to lớn chưa từng
có.
Về
giới nghệ sĩ tại Việt Nam có đông người dự phải kể tới tang lễ của nghệ sĩ Thanh
Nga, Phi Nhung, Chí Tài.
Ở
hải ngoại đám tang không được tổ chức tại nhà như ở Việt Nam, mà phải giao cho
nhà quàn. Tại quê nhà, hàng xóm có thể tới tắm xác, khâm liệm, xác được để ngay
trong nhà cho bà con tới viếng, rồi sau đó đem ra nghĩa trang chôn. Sẵn bàn về
chuyện chôn cất, tôi xin kể lại chuyện xưa của gia đình. Khi đó mộ của ông tôi
lâu ngày bị ngập nước, nên gia đình định dời đi nơi khác cho cao ráo sạch sẽ
hơn. Khi đào lên lại thấy đất đang táng hàm rồng, tức là kết tủa thành dạng con
rồng, theo phong thủy sẽ đem may mắn thành đạt cho con cháu. Vì thế gia đình vội
vàng lấp đất lại mong con cháu được "phát", nhưng "too
late", long mạch đã đứt. Ngay sau
đó nhiều việc xui xẻo xảy đến trong đại gia đình, thêm người chết trẻ, thêm người
tự nhiên lâm bạo bệnh, ba tôi rất tin về việc này. Bọn trẻ chúng tôi thì vẫn
hơi hồ nghi, cho là chuyện trùng hợp ngẫu nhiên. Bạn nghĩ sao?
Thường
xác một người chết sẽ quàn khoảng 3 ngày là đem chôn, nhưng cũng có những đám
tang ngắn hơn hoặc xác giữ lâu hơn vì nhiều lý do khác nhau. Ở hải ngoại người
ta để xác trong phòng lạnh không hư nát gì, không tốn thêm tiền nếu giữ lâu
hơn. Có đám tang phải dời từ mùa đông sang mùa xuân, vì trời quá lạnh không đào
đất chôn được, và cũng tiện lợi cho người đi viếng.
Những
ai mang ước nguyện được chôn cất ở quê nhà nơi mình sanh ra, thì sẽ có dịch vụ
mang xác từ nước ngoài về quê. Bố mẹ chồng tôi thích được chết và chôn ở Việt
Nam, không thích chôn ở Canada vì sợ không thể .... nói tiếng Anh với người bản
xứ Canada chôn kế bên! Ông bà đã được toại nguyện.
Nói
tới đám tang thì phải nói tơi Cáo Phó, Phân Ưu. Cáo Phó là thông báo về tang lễ
thường được đặt trước cổng tang gia, ngày nay được đăng báo, đăng trên
Facebook... ghi rõ tên người chết, ngày sinh và mất, và chi tiết về tang lễ như
thời gian địa điểm làm lễ. Phân Ưu là lời chia buồn của bà con, thân hữu với
người quá cố. Người ta còn gởi vòng hoa để chia buồn, có những đám tang hoa tốn
đến mấy chục ngàn đô Mỹ. Tôi thích hoa sen, định nhắn chồng con để vài cành hoa
sen trên nắp quan tài, nhưng nghĩ lại thấy hoa sen ở Canada rất hiếm, nên đành
thôi. Chết là hết, họa chăng là những giá trị tinh thần mình còn để lại, chứ tất
cả chỉ là phù du, hoa gì, nhiều bao nhiêu thì cũng héo. Bên Âu Mỹ hiếm thấy
vòng hoa kết bằng cườm, tức là "forever" không héo, nhưng rồi cũng
méo mó hư hại...
Phúng
điếu là sự thăm hỏi, giúp đỡ bằng hình thức tiền bạc, nhang đèn hoặc hoa quả.
Nhiều đám tang ở quê nhà rất cần tiền để chôn cất, nên việc góp tiền phúng điếu
khá cần. Nhưng ngày nay có bảo hiểm nhân thọ, đời sống kinh tế khá hơn, một số
gia đình không nhận tiền phúng điếu, việc này thường ghi rõ trên cáo phó.
Hồi
xưa người ta đọc điếu văn kể lể công đức, ca tụng người đã khuất. Bài văn tế các
nghĩa sĩ chết ở Cần Giuộc của cụ đồ Nguyễn Đình Chiểu là một thí dụ. Ngày nay người
ta chỉ cần nói ngắn gọn, ý nghĩa. Tôi đã từng khóc theo khi đi đám tang thân hữu,
nghe con cháu trong gia đình kể về người quá cố, thương tiếc lắm. Đôi khi lúc sống
mình không quan tâm lắm, không thấy cái hay, cái hy sinh của người chết, đến
khi "thấy quan tài mới đổ lệ"! mới tiếc thương, mới ân hận "giá
mà lúc ấy...." Vậy mình nên làm cho thân nhân, bạn bè những gì mình có thể
trước khi quá trễ phải không?
Một
vài phong tục hay thấy là có ban nhạc đến thổi kèn, sáo, đánh đàn, trống, kèn
tây, đàn ghi ta, cải lương... gọi là nhạc hiếu. Nhưng lạ quá khi có người lại mời
ca sĩ hát nhạc kích động. Có nơi lại múa lửa, múa bụng rồi hát hò tưng bừng:
“Em ơi có bao nhiêu, 60 năm cuộc đời...”, lại còn có tổ chức cờ bạc trá hình tại
đám tang, thậm chí có vũ sexy ngay trong đám tang của gia đình. Thật là bó tay!
Câu
hỏi đặt ra là mình phải làm gì khi có một người thân qua đời?
Đầu
tiên là cần thông báo cho các thành viên khác trong gia đình, họ hàng và bạn bè
về sự qua đời của người thân. Sau đó xem xét các nghi lễ tôn giáo rồi liên hệ với
văn phòng của cơ sở tôn giáo phù hợp. Điều quan trọng là tìm di chúc nếu có để
thực hiện đúng ước nguyện của người quá cố. Sau đó là sắp xếp để họ hàng từ khắp
nơi về viếng xác. Nghĩa tử là nghĩa tận, rất cần thăm viếng nhau trong lúc đau
buồn này.
Một
số quyết định quan trọng cần đưa ra, thí dụ chôn hay hỏa thiêu, ngày, giờ và địa
điểm lễ tang, dùng loại áo quan nào? Ai sẽ khiêng quan tài? Có đăng cáo phó
trên báo không? Có nhận tiền phúng điếu không, có chuyển tiền đến một hội từ
thiện nào đó nhằm vinh danh người quá cố không?
Một
cách cử hành đám tang đặc biệt mà báo chí có nhắc tới là cô Miriam Birkbank.
Hình ảnh cô ngồi trên bàn ăn với lon bia và một gói xì gà hạng sang là hình ảnh
cô muốn mọi người nhìn thấy cô khi cô qua đời. Cơ thể cứng ngắc của người phụ nữ
53 tuổi này đã được đặt ngồi tại bàn ăn và trưng bày theo đúng yêu cầu của gia
đình cô ấy. Chết ngồi chứ không nằm, bạn có thấy thoải mái trong tư thế ngồi không?
Tổ
chức tang lễ xa hoa thường hay xảy ra tại Trung Hoa, mới đây một đám tang tốn đến
1,5 triệu đô Mỹ đăng trên tờ South China Morning Post đã làm cộng đồng mạng xôn
xao. Để tỏ lòng tưởng nhớ đến người đã khuất, một gia đình ở thị trấn Ngọc Lâm,
tỉnh Quảng Tây đã tổ chức một lễ tang "hoành tráng" với pháo hoa, tiệc
lớn, đãi rượu nổi tiếng và thuốc lá đắt tiền. Một triệu rưởi đô Mỹ, nếu có bạn
có dùng cách này không? Chạnh lòng tôi lại nghĩ tới những gia đình nghèo không
có tiền chôn cha mẹ cho tròn chữ hiếu, phải bán cả thân mình, hoặc nhiều người
chết phải bó trong manh chiếu, đem chôn trong âm thầm, thương tâm làm sao!
Màu
đen hay trắng không hẳn là màu phải luôn được mặc trong tang lễ, vì có một đám
tang khá nổi tiếng mà con cháu đã mặc màu hồng. Đó là đám tang của nữ danh ca
Thái Thanh tại miền Nam California. Nữ ca sĩ Ý Lan, con gái đầu lòng của danh
ca Thái Thanh, trong chiếc áo dài màu hồng phấn đã cho biết: Mẹ đã nhắn nhủ
chúng tôi từ lâu là đừng mặc màu đen trông sợ lắm, vì thế chúng tôi mặc màu hồng,
là màu mẹ thích nhất. Đó là màu hạnh phúc, cũng là để nhớ tới phòng trà "Đêm
Màu Hồng" mà Thái Thanh hay hát lúc còn trẻ.
Điều
này có thể phù hợp với phong tục của ngôi làng Rumani, khi nghĩa trang Merry của
họ có những tấm bia mộ được trang trí đủ màu sắc tươi sáng, kèm với những dòng
chữ khắc trên mộ đầy vui nhộn.
Hồi
xưa ông bà ta hay tin dị đoan, cho rằng phải đặt tên cho con thật xấu để ma quỉ
chê, không bắt con cháu chết trẻ, tôi có mấy người bạn tên Đực, tên Bé, tên rất
xấu cũng vì lẽ này. Riêng với người Mông, khi đưa thi hài người chết vào quan
tài người ta thường lấy kéo cắt hết quần áo cho te tua, tin rằng khi đến thế giới
bên kia sẽ lừa được kẻ ác để nói rằng “Tôi là người nghèo khổ, quần áo rách rưới"
để không bị quấy phá, linh hồn mới được yên ổn.
Ông
bà ta xưa thì có phong tục "Gà mở cửa mả" để giúp người đã khuất siêu
thoát, thường được làm sau 3 ngày khi có người thân qua đời. Gà con được buộc
dây vào chân để gia chủ dắt đi quanh mộ phần 3 vòng. Tiếng gà con gọi gà mẹ tượng
trưng cho hình ảnh người con gọi cha mẹ đã mất của mình, thể hiện sự tiếc
thương, thiếu vắng.
Cứ
mỗi ba năm, người Toraja lại quật mộ của những người đã mất lên, chăm sóc và
thay áo mới cho họ. Những bộ xương này sau đó được diễn hành quanh ngôi làng
như một phần của lễ hội Ma’nene, nghĩa là ‘Vệ sinh xác chết’.
Sati
là một nghi thức tang lễ của người theo đạo Hindu. Khi người chồng qua đời, người
vợ quá cố sẽ phải tự thiêu trên hầm mộ của chồng hoặc tìm cách nào đó để tự tử.
Nghi thức đó đã dần dần bị hạn chế; vì không hợp tình hợp lý nữa. Hồi xưa Việt
Nam cũng có 4 chữ "Tiết Hạnh Khả Phong", tức là ca tụng người vợ ở vậy
thờ chồng, không lấy người khác. Điểu này có lẽ cũng "xưa rồi Diễm"!
Phong
tục của người Mông vùng Tây Bắc, khi người thân chết, họ thường giữ thi thể
trong nhà, có khi đến nửa tháng để cúng tế và tìm ngày tốt đẹp mới làm tang lễ,
nhiều thi thể khi mang đi chôn đã bắt đầu chảy nước và có dấu hiệu phân hủy...
Ghê
rợn nhất là dân tộc Dani ở Indonesia. Đối với họ, sự ra đi của một người thân
trong gia đình là một mất mát quá lớn. Để xoa dịu nỗi đau buồn và đưa tiễn người
chết về nơi an nghỉ, những người dân trong bộ tộc này đã thi hành nghi lễ cắt cụt
ngón tay, nhằm bày tỏ nỗi buồn và lòng xót thương với người chết. Cắt cụt ngón
tay thì rất khó để làm việc, sinh sống, tục lệ này hy vọng đã không còn nữa.
Còn
người Yanomami hỏa táng rồi lấy chút tro của người chết trộn vào thức ăn, như
món chuối nấu dùng trong ngày giỗ tưởng nhớ người quá cố. Họ làm như vậy là muốn
linh hồn của người đã khuất sẽ sống trong họ mãi mãi.
Khiêu
vũ cùng người chết là một phong tục rất lạ của người Malagasy ở Madagascar.
Phong tục này thường diễn ra 7 năm một lần, quanh khu mộ của gia đình. Trong buổi
lễ này, xương cốt người đã khuất sẽ được đào lên rồi đem gói ghém vào một tấm vải
liệm mới. Sau đó mọi người trong gia đình từ già đến trẻ sẽ cùng ôm những bọc vải
này và nhảy múa. Cũng tại buổi lễ, người già sẽ giải thích với con cháu về công
lao của những người đã nằm xuống. Dù thương mến công ơn người trong gia đình,
nhưng ôm xương cốt mà hân hoan nhảy múa thì cũng hơi "ớn", bạn có sẽ
làm không?
Bây
giờ thì tôi xin đúc kết câu chuyện tản mạn linh tinh về đám tang này. Đầu bài
khi nói về chuyện thủ tướng Trudeau hát, tôi chưa chia sẻ quan điểm của riêng mình.
Rằng thì là dù không mấy thích người lãnh đạo trẻ tuổi đẹp trai này, vì nhiều điều
ông làm cho đất nước Canada có vẻ yếu, nhưng tôi không trách ông đã hát 14 giây
ấy. Ông đang ở khách sạn, "ngẫu hứng lý qua cầu" hát cho dzui, thì đâu
có lỗi gì. Chừng nào ông ca hát líu lo trước quan tài của nữ hoàng thì mới nói
chứ! Hơn nữa bà nữ hoàng thượng thọ 96
tuổi, sống một đời giàu có tốt đẹp, đâu có gì mà phải khóc thương sầu thảm.
Tỏ
lộ tình yêu thương với người qua đời là điều nên làm, làm theo mức độ, phong tục
nào thì tùy, đâu cần ra sức khóc mướn như tục lệ Việt Nam ngày xưa. Những điều
lạ lùng về ma chay mà không tốt cho vệ sinh, sức khỏe, quá hao tốn rườm rà thì
cần nên tránh. Tôi vẫn thích câu nói của nhà cách mạng Nguyễn Thái Học: "Chết
mà có danh lưu truyền cho hậu thế thì ta nên chết. Sống mà chuốc lấy ô danh thì
thà chết còn hơn". Victor Hugo cũng nói: "Chết chẳng là gì. Không sống
mới đáng sợ".
Sống
mà không dám nói, không chịu làm, không giúp đỡ ai, lại nếu làm chuyện xấu tiếng
dơ để đời, thì thật là đáng trách. Hãy sống cho ra sống, quan trọng không phải
mình đã chết như thế nào, mà là mình đã sống như thế nào. Không cần ca bài không
tên của Vũ Thành An: "Khi lìa trần có mấy người đưa"? Đám tang lớn, bông
hoa nhiều, nhưng thật sự việc mình làm đối với người khác khi còn sống là như
thế nào thì mới thật sự quan trọng.
Chúc
bạn sống vui, sống khoẻ, sống tốt và con đường chuẩn bị cho sự ra đi về cõi sau
thật tốt đẹp.
Nguyễn
Ngọc Duy Hân
No comments:
Post a Comment