Biển

 

Biển

Nguyễn Ngọc Duy Hân

 

Ông bà ta hay nhắc đến sự rộng lớn của thế giới qua 4 chữ "Năm châu bốn biển".  Năm miền đất to lớn được nhắc tới là châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và châu Đại dương. Còn bốn biển gồm Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương. Thế nhưng ngày nay, National Geographic Society đã chính thức công nhận Nam Đại Dương hay Nam Băng Dương là vùng biển thứ 5 của thế giới.

Người ta đo đạc rồi cho biết Thái Bình Dương là lớn nhất và sâu nhất, còn biển nhỏ và nông nhất là Bắc Băng Dương. Trong lòng biển luôn có các thứ quý giá như san hô, xà cừ, ngọc trai.... Biển cả là chỗ dung thân cho muôn ngàn sinh vật, có những loài to lớn hàng chục mét và có loài nhỏ bé vô cùng.

Nói tới biển thì bao la bát ngát, biển thì có sóng, có muối với biết bao điều kỳ thú. Mẹ thiên nhiên cho nhiều mà cũng xảy ra nhiều trận sóng thần, tai nạn to lớn. Các bà đập bụng bầu sanh con gọi là vượt cạn nên ca dao có câu "Đàn ông đi biển có đôi, đàn bà vượt cạn mồ côi một mình".

Hôm nay thời tiết ấm áp, gió thổi rì rào, mời bạn cùng tôi một lần nữa tản mạn đôi chút về cuộc đời, và chủ đề hôm nay là nói về Biển nhé.

 

Đầu tiên, ca dao đã có nhiều câu liên hệ tới biển như:

Sông sâu mà biển cũng sâu

Muốn ăn cá lớn, rong câu cho dài

 

Núi kia ai đắp nên cao

Sông kia biển nọ ai đào mà sâu?

 

Dò sông dò biển dễ dò

lòng người nham hiểm ai đo cho cùng

 

Rồi trở sang chuyện Kiều của thi hào Nguyễn Du, cũng có rất nhiều câu liên hệ tới sóng, chẳng hạn:

"Nỗi riêng lớp lớp sóng dồi,

Nghĩ đòi cơn lại sụt sùi đòi cơn.

 

Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề.

Sự đâu sóng gió bất kỳ

 

Buồn trông gió cuốn mặt ghềnh

Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

 

Đất bằng nổi sóng đùng đùng,

 

Nàng rằng: Chiếc bách sóng đào,

Nổi chìm cũng mặc lúc nào rủi may!

 

Đành thân cát lấp sóng vùi,

Bèo trôi sóng vỗ chốc mười lăm năm!

 

Thân phận nàng Kiều nhiều lần được ví như lớp sóng bọt bèo, bị đẩy trôi không thể làm chủ được cuộc đời mình. Nghĩ thương cho thân phận người phụ nữ VN, nhất là vào thời xưa chịu rất nhiều lực của xã hội, khó mà tự tìm hạnh phúc.

 

Ngoài ra sách vở cũng có ghi lại chuyện vua Trần Anh Tông (1276-1320) khi dừng tại cảng Phúc Thành trên đường đi chinh phạt Chiêm Thành đã sáng tác những câu thơ hay:

Ngọn tùng xóm núi trăng tỏa ánh,

Đầu sóng làng chài gió thổi hồng.

Muôn đội cờ bay, lòa mặt biển,

Năm canh kèn trống, động thiên không.

 

Tiếp theo trong âm nhạc, nhạc sĩ Phạm Đình Chương cũng là ca sĩ với tên Hoài Bắc đã sáng tác bài Hội Trùng Dương, là Trường ca gồm 3 bài Tiếng sông Hồng, Tiếng sông Hương, Tiếng sông Cửu Long ca tụng biển sóng: "Trùng dương! Chốn đây ngàn phương, có ba dòng sông cuốn xuôi biển Đông nhắc câu chờ mong.

Về khơi, sóng muôn triền tới..."

 

Còn trong Trường Ca Mẹ Việt Nam của Phạm Duy, nhạc sĩ đã có những nốt nhạc vang rền như tiếng sóng vỗ:

"Mẹ Việt Nam, bên bờ đại dương

Mẹ duỗi chân dài chờ mưa tuôn

Mẹ Trùng Dương

....

Sóng vỗ miên man như câu ru êm của Mẹ dịu dàng

Nước biếc mênh mông như đôi tay ôm của Mẹ trùng dương

Mẹ Việt Nam cho quê hương muối trắng

Thêm thơm mâm cơm mặn nồng

Me còn cho con

Luôn luôn tôm to cá lớn tươi ngon đầy thuyền

Mẹ hiền không lên bão tố..."

 

Trong bài Tự Tình Khúc của Trịnh Công Sơn, ông đã miêu tả: "Tôi như là người lạc trong đô thị, một hôm đi về biển khơi". Ông cũng đã sáng tác bài Biển Nhớ thật

da diết: "Ngày mai em đi, biển nhớ tên em gọi về".

 

Rồi trong bài Biển Mặn với tác giả là Trần Thiện Thanh, ông đã nói lên cái đẹp của trùng dương: "Cao ngất Trường Sơn, ôm ấp tình thương nước ra sông nguồn.

Tìm về biển Đông, tình yêu thành sóng Thái Bình Dương..."

 

Tiếp tới bài Biển Cạn của Nguyễn Kim Tuấn, nhạc sĩ đã diễn tả: "Có người từ lâu nhớ thương biển. Ngày xưa biển xanh không như bây giờ biển là hoang vắng"

 

Với nhịp điệu vui nhộn, tác giả Y Vũ đã nhún nhẩy với bài Thủy Thủ Và Biển Cả

như sau: "Với biển cả anh là thủy thủ...Với lòng nàng anh là hoàng tử..."

 

Thời sau 1975, khi phong trào vượt biên trốn cộng sản lên cao, có lẽ ai cũng thấm thía bài Đêm Chôn Dầu Vượt Biển của nhạc sĩ Châu Đình An:

"Đêm nay anh gánh dầu ra biển anh chôn

Anh chôn, chôn hết cả những gì của yêu thương

Anh chôn, chôn mối tình chúng mình

Gửi lại em trăm nhớ ngàn thương

Hò ơi! Hò ới! tạm biệt nước non".

 

Nhạc Việt thì nhiều lắm, nhiêu câu nhiều bài nhắc tới sóng, biển, đại dương, đủ để thấy biển quan trọng và gần gũi với đời sống như thế nào. Chắn chắn bạn cũng thuộc rất nhiều bài khác, xin cho chúng tôi biết với nhé.

 

Về văn chương, bạn có nhớ hình ảnh anh Vọi trong chuyện Trống Mái của Khái Hưng không? Vọi là một chàng thanh niên khoẻ mạnh miền biển, "phải lòng" yêu Hiền là cô gái thành thị đã một lần đến biển chơi. Nhưng Hiền không yêu mà chỉ thích cái đẹp "sáu múi" của Vọi. Vọi sống trong nhớ thương rồi rốt cuộc chết vì bị cá nhà táng ăn thịt. Khi Hiền và người yêu là Lưu trở lại Sầm Sơn thăm, thấy Vọi đã khắc rất nhiều chữ V và H trên các tảng đá gần đó. Câu chuyện thật là buồn về của mối tình quê chân chất trên vùng biển.

 

Biển có sức hấp dẫn đặc biệt đối với con người. Từ xưa những câu chuyện thần thoại đã kể nhiều về Odysse tung tăng trên biển; hoặc Aenea bị Juno thù hận đầy ải, đã băng qua biển sâu. Trong văn học thế giới, sử thi Gilgamesh với bối cảnh là biển đã rất nổi tiếng. Còn Ngư ông và biển cả của Ernest Hemingway là một truyện vừa, kể lại việc ông chài Santiago trong một chuyến ra khơi may mắn đã đánh bắt được một con cá kiếm khổng lồ. Khi giong thuyền đưa cá về bến thì bị đàn cá mập đuổi theo. Ngư ông đã rất dũng cảm đem hết sức mình chống chọi với lũ cá mập, phóng lao và thậm chí dùng cả mái chèo để đánh. Cuối cùng ông giết được khá nhiều thủy ngư hoặc đuổi được chúng đi, nhưng khi ông về đến bờ nhìn lại thì con cá kiếm đã bị rỉa hết thịt chỉ còn trơ lại một bộ xương trắng. Tác phẩm được cho là bản anh hùng ca về sức chiến đấu khát vọng của con người.

 

Về Phật học, có một câu chuyện thiền khá ý nghĩa để mình có thể tự áp dụng và chiến thắng bản thân, vượt qua sự sợ hãi. Chuyện xảy ra vào đầu thời Minh Trị Thiên Hoàng, lúc đó có một võ sĩ đô vật rất mạnh khoẻ, nhưng khi ra trước đám đông anh lại rụt rè sợ hãi nên trở nên yếu ớt. Anh đến Chùa nhờ giúp, vị thiền sư đổi tên anh thành O-nami, có nghĩa là Sóng Lớn. Vị thầy bảo: “Tên của anh là Sóng Lớn, vậy hãy tưởng tượng mình là những ngọn sóng thần bao trùm tất cả, không sợ ai. Nhờ suy nghĩ thế, O-nami dần dần bỏ bớt việc sợ đám đông, tham dự các cuộc thi đấu vật và đã giành chiến thắng. Qua câu chuyện này ta mới thấy rõ sức mạnh tinh thần rất cần thiết.

 

Trong các kinh A Hàm, có 8 đặc thù của biển được ghi lại trong cuộc đối thoại giữa đức Phật và một vị Bà-la-môn. Tám điều đặc biệt có ý nghĩa sâu xa này được trình bày theo dạng ẩn dụ, so sánh và đối chiếu, có liên quan tới Phật pháp rất mật thiết:

1.       Bãi biển không hề có vực thẳm.

2.       Biển rộng bao la.

3.       Biển không bao giờ muốn dung chứa một tử thi.

4.       Biển đón nhận tất cả các dòng nước.

5.       Biển không đầy không vơi.

6.       Nước biển thuần một vị mặn.

7.       Biển nuôi dưỡng các loài thủy tộc.

8.       Biển chứa đựng nhiều loại của quý.

 

Biển cũng là một trong các hình ảnh được Kinh thánh Công giáo nhắc tới. Chẳng hạn việc Thiên Chúa cứu ông Nô-ê khỏi trận lụt (Sáng Thế Ký 6: 1; 8: 22). Tiếp theo là câu chuyện cây gậy của Môisen đã có thể làm chia tách Biển Đỏ, để dân Isael đi qua an toàn trốn khỏi Ai Cập. (Xuất hành 14: 21-22). Trong Thánh vịnh để cầu nguyện, câu 72: 8 cũng đã viết ca tụng quyền năng Thiên Chúa: “Ngài hãy thống trị từ biển này qua biển khác, từ sông cả cho đến tận cùng cõi đất”.

Riêng Tân Ước cũng nhắc tới biển qua việc Chúa Giêsu tập trung quanh bờ biển Galilê. Chính Chúa Giêsu đã làm phép lạ cho sóng lớn được yên lặng, ngài có thể đi trên biển và sau đó các môn đệ tung lưới bắt được rất nhiều cá trên biển, dù trước đó biển động không lưới được mẻ cá nào. Sách cũng ghi lại việc thánh Phaolô đã đi qua Địa Trung Hải. Tới ngày cuối cùng tận thế, sách Khải Huyền đã miêu tả cảnh “Biển thủy tinh hòa quyện với lửa, bên dưới ngai vàng của Thiên Chúa".

 

Trở lại thực tại, về thiên nhiên đại dương là một vùng lớn chứa nước mặn. Biển là không gian chiếm đến bảy phần mười diện tích bề mặt quả đất, tức vào khoảng 361 triệu kilômét vuông. Riêng cả nước Canada lại không có biển mà chỉ có biển hồ, tuy diện tích rất rộng nhưng không phải là nước mặn mà là nước ngọt.

Ngoài biển có một loại rau muống biển với tên khoa học là Ipomoea pes-caprae, thuộc họ bìm bìm là loài cây dại có hoa nở đẹp. Gọi là rau nhưng rau muống biển không thể ăn được vì dai, vị đắng và có mủ độc. Nếu mủ của loài dây leo này dính vào mắt chữa trị không kịp sẽ dẫn đến mù lòa.

 

Khi nói đến chuyện biển tự tách làm đôi như trong Kinh Thánh, có thể có những nhà khoa học đặt vấn đề không tin. Nhưng thật sự ngày nay tại Đại Hàn, vùng biển Jindo và Modo lại tự tách ra một vài ngày trong năm, thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách ghé thăm. Đây là lễ hội Sea-parting Festival (Lễ hội tách biển) xẩy ra ở gần Seoul. Con đường giữa đảo Jindo và Modo có chiều dài gần 3km và rộng đến 40m. Du khách sẽ được thưởng thức cảm giác khi đi trên một con đường với hai bên là biển, họ có thể thoải mái ngắm cảnh vật, chụp ảnh, bắt sò ốc, rong biển mà không hề lo lắng gì.

Trong truyền thuyết của người Nam Hàn, thuở xa xưa đảo Jindo có nhiều hổ dữ thường xuyên quấy phá ăn thịt dân làng, thế nên dân làng phải di cư sang đảo Modo bên cạnh. Không may, bà lão Bbyong đã bị sót lại trong chuyến hải hành đó, bà ngày đêm cầu nguyện thần biển. Nhờ tha thiết nguyện xin và lòng nhớ thương con cháu, đến một ngày nọ biển bỗng rẽ làm đôi thành một con đường chẻ ra giữa đại dương bao la, nhờ thế bà có thể sang đảo bên kia để đoàn tụ với gia đình. Nếu bạn có dịp du lịch sang đây, nhớ chụp hình cho chúng tôi xem với nhé.

 

Mới đây, trang du lịch Travel & Leisure đã công bố 25 bãi biển đẹp nhất thế giới, trong đó có nhắc tới bãi Đầm Trầu, Côn Đảo, Vũng Tàu của Việt Nam ta.

Đứng đầu danh sách là bãi biển Saud của đảo Luzon, nơi có những bãi cát trắng dốc thoải ra phía biển. Kế tới là bãi biển Elafonissi, Hy Lạp, nổi tiếng nhờ bờ cát màu hồng, làn nước ấm áp.

 

Biển Đỏ còn gọi là Hồng Hải hay Xích Hải là một vịnh nhỏ của Ấn Độ Dương nằm giữa châu Phi và châu Á. Tên là biển Đỏ nhưng màu của nước biển không phải là đỏ, mà vì vùng nước này có một loại tảo màu đỏ, tên khoa học là Trichodesmium Erythraeum. Gần đó cũng có các dãy núi với nhiều khoáng chất màu đỏ.  

 

Nổi tiếng kế tới có biển Chết là một hồ nước mặn nằm giữa bờ tây Israel và Jordan. Khu vực chứa nước bị hãm kín này có độ mặn cao nhất trên thế giới. Biển Chết dài 76 km, do độ mặn quá cao nên các thủy sinh vật không thể sinh sống tại đó. Tuy nhiên, một số nhỏ vi khuẩn và nấm mốc vẫn có thể tồn tại. Vua Herode, Chúa Giêsu và thánh Gioan Tẩy Giả đã được Kinh Thánh ghi lại với các sinh hoạt xảy ra gần biển Chết. Tôi cũng có hân hạnh đi thăm địa danh đặc biệt này, xuống biển tắm phải rất cẩn thận không để nước biển mặn văng vào làm hại mắt. Trò chơi tát nước biển lên nhau bị cấm ngặt ở đây.

 

Nói về hải cảng, thì bến cảng Thượng Hải được cho là lớn nhất thế giới dựa theo lượng hàng hóa và các container thường xuyên ra vào. Nói tới bến Thượng Hải. chắc quý vị không quên cuốn phim Tàu nổi tiếng do Châu Nhuận Phát đóng, là phim "Máu nhuộm bãi Thượng Hải". Tôi rất ngưỡng mộ Châu Nhuận Phát vừa tài giỏi vừa có lòng nhân từ, được biết ông đã cho từ thiện rất nhiều tiền.

 

Lớn và nổi tiếng kế là bến cảng Singapore, sắp hạng thứ hai thế giới. Singapore nổi tiếng nhờ luật pháp nghiêm minh, thành phố sạch sẽ, ước gì một ngày nào rất gần Việt Nam được thoát ách cộng sản, thoát bớt cảnh hối lộ, ngu dân để tiến bộ như người ta.

 

Riêng về ngành du lịch trên biển, thì đã có nhiều chuyến Cruise, nhiều con tàu với trọng tải khổng lồ, lớn hơn bốn, năm lần so với con tàu Titanic nổi tiếng khi xưa. Chiếc cruise có thể trở thành một thành phố to lớn với các nhà hàng, cửa tiệm mua sắm, quán bar, hồ bơi khổng lồ, rạp chiếu phim, sân gôn..... Ngành du lịch còn rất nổi tiếng ở các resort tại Cuba, Public Dominican, Mễ, châu Âu... thu hút nhiều du khách hằng năm, trừ hai năm vừa qua vì đại dịch Covid nên bị tạm ngưng. Đi tắm biển, tắm nắng, nghỉ hè là việc khá cần thiết sau những ngày căng thẳng làm việc mệt nhọc.

 

Tsukiji là chợ bán cá và nhiều loại hải sản lớn nhất Nhật Bản, nằm ở trung tâm thủ đô Tokyo - nơi bán những con cá giá hằng triệu đô.

 

Nói tới biển thì lại phải nhắc tới sóng. Sóng không phải lúc nào cũng êm ả rì rào như câu "lòng mẹ bao la như biển Thái Bình dạt dào" trong bài Lòng Mẹ của Y Vân, mà còn có tai nạn sóng thần rất kinh khủng. Sóng thần tiếng Nhật là tsunami, là đợt sóng khi một thể tích lớn của nước biển bị chuyển động quá nhanh. Động đất cùng những chấn động địa chất dưới mặt nước, núi lửa phun và va chạm thiên thạch đều có thể gây ra sóng thần. Nó tàn phá, cuốn trôi nhà cửa, xe cộ, cơ sở vật chất và nhấn chìm hàng trăm ngàn người chỉ trong vài giờ. Đây là một loại thiên tai mà con người vẫn chưa tìm ra giải pháp để dự báo, ngăn ngừa. Tuy nhiên, người ta cũng lưu ý những dấu hiệu thường báo trước khi có sóng thần như khi nền đất rung mạnh đến mức không còn đứng vững được, hoặc khi các bong bóng chứa khí gas nổi lên mặt nước như nước đang bị sôi, nước có mùi trứng thối do khí Hydro Sulfide hay mùi xăng, dầu, hoặc hình ảnh hàng triệu con chim hải âu bay ngược biển.....Tuy nhiên nếu thấy các tín hiệu này thì cũng khá trễ rồi!

 

Bây giờ mời các bạn điểm lại vài cơn sóng thần lớn xảy ra trên thế giới. Đầu tiên là trận sóng thần ở đảo Vancouver, Canada vào ngày 26 tháng 1 năm 1700. Tiếp theo là trận ở Lisboa, Bồ Đào Nha năm 1755. Động đất, sóng thần và hỏa hoạn đã giết chết hơn một phần ba dân số Lisboa lúc đó. Tiếp theo vào năm 1883, hòn đảo núi lửa Krakatoa ở Indonesia đã nổ tung, sóng thần hình thành cao hơn 40 mét trên mực nước biển. Cũng tại Canada, người ta đã ghi nhận vụ nổ Halifax xảy ra ngày 6 tháng 12 năm 1917, khi chiếc tàu chở vũ khí cho chiến tranh thế giới thứ nhất Mont-Blanc của Pháp va chạm với chiếc tàu thủy Na Uy Imo được thuê chở đồ trợ cấp cho Bỉ. Hậu quả của vụ va chạm làm chiếc Mont-Blanc bốc cháy và nổ tung. Vụ nổ đã gây ra một cơn sóng thần khá lớn không do thiên nhiên mà do con người tạo ra.

Ngoài ra còn nhiều trận sóng thần khác như ở Newfoundland ngày 18 tháng 11 năm 1929. Năm 1960 có cơn sóng thần Chile do động đất với cường độ 9.5 độ Richter là trận động đất lớn lớn, gây ra những trận sóng thần có sức tàn phá lớn nhất thế kỷ 20. Nói chung khắp nơi trên thế giới đều có xảy ra động đất, sóng thần... phá hủy rất nhiều, nhưng con người với sự cố gắng vượt bậc đã luôn cố gắng tái tạo lại sau những đổ nát.

 

Nói tới sóng thì còn phải nhớ tới sóng gió của cuộc đời, thường xuyên xảy ra bất ngờ làm mình trở tay không kịp. Có ai mà cuộc đời lúc nào cũng bình lặng cả đâu? Ngồi nhìn biển, ghềnh đá, nghe sóng gió vỗ bờ, ngẫm nghĩ đến khi đối diện với cái chết, những được mất hơn thua của cuộc đời, thì sẽ thấm thía rằng những tham vọng vật chất, những hận thù sâu đậm cần phải giảm đi.

Sách vở đã khuyên: "Khi không còn thời gian để chọn những thứ xa vời, hãy biết chọn cái đáng quý cần thiết nhất, thí dụ chọn suy nghĩ yêu thương, thiện lành; chọn sống chân thành, tử tế; chọn việc thiện nguyện để làm; chọn lời dễ thương để nói; chọn ánh mắt hiền để nhìn cuộc đời; chọn đôi tay ấm để nắm lấy tay người khác;

chọn bước nhẹ đôi chân để tránh làm tổn thương những nơi mình đi qua;

và chọn hơi thở nhẹ nhàng, định tĩnh để lắng nghe cuộc sống".

 

Vâng, xin chúc bạn có những chọn lựa ý nghĩa nhất, phù hợp nhất trong hoàn cảnh của mình. Bắt đầu tháng Tư Đen, mùa Quốc Hận, nói tới biển thì nhớ tới vượt biên, nhớ tới bao cái chết đau thương trên biển máu, nhớ nạn nhân của hải tặc, nhớ vấn đề biển Đông Hoàng Sa, Trường Sa, lòng thật xót xa nhức nhối. Tháng Tư mất nước, bạn đừng quên mà hãy tích cực làm điều gì đó cho quê hương, cho người thân yêu nhé. Xin nguyện cầu cho quê hương Việt Nam, xin nguyện cầu cho chiến tranh Ukraine sớm chấp dứt, xin nguyện cầu cho nhau luôn mãi....

 

Nguyễn Ngọc Duy Hân